Jak widać z tego zestawienia istnieje zasadnicza różnica jakości nagrywanego obrazu w zależności od wybranego formatu zapisu.
Bardzo szybki rozwój technologii spowodował gwałtowny spadek cen kamer video.
Dlatego też jeżeli planujemy zakup nowej kamery polecam standard MiniDV. Różnica ceny między kamerą analogową ( np. standardu HI-8)  a cyfrową nie jest już tak duża i nie będzie przekraczała 500 zł dla najprostszych modeli.
Gdy wybraliśmy już typ zapisu kamery zastanówmy się nad pozostałymi jej cechami i ich przydatności w filmowaniu podwodnym.

Typ przetwornika obrazu.
We współczesnych kamerach spotykamy dwa typy przetworników obrazu - MOS ( Metal Oxide Semiconductor) i CCD ( Charge Coupled Device). Jednak najbardziej rozpowszechnionym jest przetwornik typu CCD. Zbudowany jest on z pionowych pasków złożonych z dużej ilości fotodiod. Obok nich znajdują się paski przewodzące ładunki elektryczne. Padające fotony zmieniają przewodnictwo fotodiod a elektronika  odczytuje te informacje tworząc w kamerze obraz cyfrowy. Na powierzchni przetwornika CCD znajduje się mozaika barwnych filtrów, które umożliwiają kamerze rozpoznawanie kolorów. W kamerach droższych znajdują się trzy niezależne czarno-białe przetworniki CCD zasłonięte trzema różnymi filtrami barwnymi. Tym sposobem do kamery dociera informacja o obrazie rozseparowanym na trzy podstawowe barwy. Ta metoda daje zdecydowanie lepszą jakość obrazu i kwalifikuje taki zapis do emisji w TV.
Kolejnym bardzo ważnym parametrem przetwornika obrazu jest jego wielkość. Najczęściej  spotykamy przetworniki o wymiarach okienka ½” i  ?” (cala). Większy przetwornik zapewnia lepszy obraz. Wielkość przetwornika i ogniskowa obiektywu maja wpływ na kąt widzenia kamery.

Obiektyw.

Tylko w drogich, profesjonalnych modelach kamer dostępne są wymienne obiektywy.
W pozostałych modelach producenci oferują wbudowany na stałe obiektyw ze zmienną ogniskową. Jaki obiektyw będzie bardziej przydatny w zdjęciach podwodnych?
Zdecydowanie ten, który może „patrzeć” szerszym kątem - to znaczy ma krótszą ogniskową a jego soczewki mają dużą średnicę, przez co strumień światła wpadający do kamery jest większy.

Jeżeli średnica soczewek obiektywu jednej kamery jest większa N razy od innej to strumień światła L będzie wyrażony zależnością:  
L ~N2
Jak widzimy dwukrotnie większy obiektyw da czterokrotnie jaśniejszy obraz i umożliwi nam użycie większej przesłony.

Nieocenioną zaletą będzie także możliwość robienia zdjęć z bardzo bliska – zdjęć makro.
Tak często reklamowane cyfrowe „zoomy” 100 czy nawet 500 razy przybliżające obraz będą dla nas zupełnie nieprzydatne. Robienie filmu przez taki elektroniczny „teleobiektyw” nie ma sensu ze względu na drastyczne pogorszenie jakości nagrania. Natomiast użycie zoomu optycznego będzie miało sens jedynie wtedy, gdy znajdujemy się bardzo daleko od filmowanego obiektu i chcemy go na filmie pokazać z bliska. Pod wodą taka duża odległość spowoduje zupełną nieskuteczność  użycia naszego oświetlenia a gruba warstwa wody między nami a odległym obiektem zniekształci obraz i najmniejsze drgnięcie kamery zdyskwalifikuje nasze ujęcie. Również nastawienie ostrości czy to ręczne czy automatyczne przez samą kamerę będzie bardzo trudne. Jedynym sensownym zastosowaniem zoomu (ale tylko optycznego) jest robienie zdjęć makro. Niektóre kamery umożliwiają robienie zdjęć z małej odległości przy zastosowaniu zoomu dając efekt zdjęć makro.  
Jeżeli już chcemy używać zoom to szukajmy takich kamer, które będą miały dobry zoom optyczny. Często spotykany zoom cyfrowy jest tylko chwytem reklamowym i wykonane przy jego zastosowaniu zdjęcia raczej do prezentacji się nie nadają.
Porównując kamery bądźmy bardzo uważni. Podawana długość ogniskowej nie jest tak zupełnie jednoznaczna. Ważne jest również to jaka jest wielkość przetwornika CCD.
Poniżej zestawiłem niektóre długości ogniskowych i podałem odpowiadające im ogniskowe obiektywów dla „zwykłego” aparatu fotograficznego z filmem małoobrazkowym 35mm.
Tabela nr 3 podaje natomiast długości ogniskowych obiektywów i ich kąty widzenia.

Tabela 2


 

Tabela 3

Jak widzimy z tego zestawienia nawet tak „krótka” ogniskowa jak 9 mm w typowej kamerze video da taki sam efekt jak standardowy obiektyw 50mm w aparacie fotograficznym.
Dlatego też, aby uzyskać właściwy efekt sensowne jest stosowanie nasadek szerokokątnych jeżeli tylko obudowa, którą dysponujemy pozwala na jej zastosowanie.


Migawka.
 Kamera video nie posiada migawki w klasycznym jej rozumieniu. Posiada natomiast migawkę elektroniczna. Zasada jej działania polega na tym, że sygnał z przetwornika obrazu zbierany jest nie przez 1/25 sekundy tylko znacznie szybciej. To tak jakbyśmy kamerę włączali na bardzo krótkie chwile czasowe. Większość kamer może być ustawiona na 1/60 czy nawet na 1/10.000 sekundy. Użycie szybkiej migawki da nam pewność, że poruszający się szybko obiekt będzie na filmie widziany ostro - bez rozmycia. Jednak ceną za to będzie zaciemnienie obrazu oraz przy braku dostatecznego oświetlenia pogorszenie jego jakości, skrócenie głębi ostrości i możliwość wystąpienia  szumu na obrazie widocznego jako „śnieżenie”.


Przesłona.

Przesłona w kamerze wykonana jest najczęściej w sposób klasyczny jak w aparacie fotograficznym. W kamerach z ręcznym trybem pracy możemy sami regulować jej otwarcie. W automatycznym trybie pracy kamera sama dobiera jej otwarcie tak aby uzyskać optymalnie naświetlony obraz.
Stopień otwarcia przesłony wyznacza głębię ostrości dla danego ujęcia.
Im przesłona bardziej otwarta tym głębia ostrości mniejsza.
Również aktualnie nastawiona długość ogniskowej ma wpływ na głębię ostrości. Im ogniskowa mniejsza ( kamera „patrzy” szerszym kątem) tym większa głębia ostrości.

Głębia ostrości.
Filmowane obiekty znajdują się w różnej odległości od kamery. Filmując te obiekty ustawiamy ostrość. W płynącej ławicy będą widziane ostro tylko te ryby, które znajdują się w określonej odległości od obiektywu. Pozostałe, te będące zbyt daleko lub blisko będą na ekranie nieostre. Ten zakres odległości, w którym obiekty widziane przez kamerę są ostre nazywamy głębią ostrości. Wyjaśnia to poniższy rysunek.
Do filmowania pod wodą najcenniejsza jest możliwość robienia zdjęć szerokim kątem. Ma to kilka zalet. Możemy podpłynąć do filmowanego wraku bardzo blisko a mimo to pokazać na filmie całą jego majestatyczną postać. Również wtedy nasza głębia ostrości będzie miała najszerszy zakres.

 
Ostrość – autofokus.

Każda współczesna kamera video posiada funkcję automatycznego ustawiania ostrości czyli tak zwany autofokus.
Jest kilka systemów  działania automatycznej ostrości. W starszych oraz w tańszych modelach kamer autofokus działa na zasadzie pomiaru odległości do filmowanego obiektu przez układ czujnika działającego w promieniach podczerwonych. Taki rodzaj automatyki jest zupełnie nieprzydatny w filmowaniu pod wodą. Woda bardzo szybko pochłania promieniowanie podczerwone i autofokus przestaje działać.
W nowszych kamerach automatyczne sterowanie ostrością działa na zasadzie analizy obrazu przez mikroprocesor kamery. Kamera wykonuje minimalne ruchy nastawą odległości starając się uzyskać jak najostrzejsze brzegi obiektów w określonym rejonie kadru. Rozwiązanie to z angielska nazywa się TTL ( Through The Lens). Firmy produkujące kamery stosują różne algorytmy działania tej automatyki. Powszechnie wiadomo, że autofokus w kamerach Sony jest jednym z najlepszych. Nawet najciekawsza scena może zostać zepsuta przez kamerę próbującą „złapać” ostrość, która porusza obiektywem . Dobrym rozwiązaniem, stosowanym często przez bardziej doświadczonych operatorów, jest wyłączenie automatyki ostrości. Wiele kamer posiada taką możliwość. Do „nastawienia” ostrości używamy wtedy specjalnego przycisku, który włącza autofokus tylko na czas jego wciśnięcia. Po uzyskaniu ostrości puszczamy przycisk i jeżeli nasz filmowany obiekt nie zmienia zbytnio odległości od kamery możemy filmować. Uzyskujemy bardzo dobry i stabilny obraz. Oczywiście określenie „zbytnio” oznacza, że obiekt znajduje się w obszarze głębi ostrości dla danej sceny.
Takie rozwiązanie możliwe jest do zastosowania w przypadku, jeżeli nasza obudowa podwodna ma dostępną dla operatora tę funkcję kamery.
Ja stosuję to rozwiązanie gdy filmuję w trudnych warunkach, przy braku przejrzystości wody, lub gdy w kadrze jest wiele planów i chcę mieć ostry obraz z planu nie znajdującego się w centrum kadru. W pozostałych przypadkach, w dobrej kamerze, autofokus działa na tyle sprawnie, że możemy na nim całkowicie polegać.

Stabilizator obrazu.
Prawie każda kamera video posiada automatyczny stabilizator obrazu. Poprawia on jakość filmowanych scen poprzez eliminowanie efektów „drżenia ręki kamerzysty”. W kamerach stosuje się dwie metody  rozwiązania tego problemu.

Stabilizator elektroniczny.
Działa na zasadzie elektronicznego przesuwania kadru po większym polu, które „widzi” kamera. Procesor typuje kilka kluczowych punktów obrazu i stara się je utrzymywać w stałej odległości od brzegów kadru dając widzowi wrażenie, że obraz jest stabilny.
Jest to rozwiązanie stosowane w tańszych modelach kamer.
 
Lepszym rozwiązaniem jest
 
Stabilizator optyczny.
Bardzo skuteczny nie powodujący pogorszenia rozdzielczości obrazu. Działa on na zasadzie mechanicznej zmiany położenia elementów optyki kamery tak aby obraz rzutowany na przetwornik CCD zachowywał stabilność przy niewielkich drżeniach kamery. Stosuje się także mechaniczne przesuwanie samej matrycy CCD uzyskując podobny efekt.
Ma to szczególne znaczenie przy filmowaniu odległych obiektów przy użyciu funkcji teleobiektywu.

Balans Bieli.
Automatyczny czy ręczny, niezależnie w jakim trybie będziemy pracować, jego sprawne działanie ma zasadniczy wpływ na jakość zdjęć podwodnych.
Światło białe składa się z proporcjonalnego „wymieszania” wszystkich innych barw. Gdy patrzymy na cudowną tęczę na niebie widzimy właśnie skład i proporcje barw światła białego.
Ale co to jest światło białe? Światło słoneczne? Lampy HID? Halogenowej żarówki? Świecy?
Dla naszego mózgu każde z tych rodzajów światła może być „białe”. Nasze oczy i mózg potrafią doskonale kompensować widziany obraz czyniąc go w dużym stopniu niezależnym od barwy oświetlenia. Widzimy go w skali względnej do barwy oświetlenia . Kamera patrzy natomiast zupełnie obiektywnie – rejestruje barwy w skali bezwzględnej. Dlatego też każda kamera video wyposażona jest w układ elektronicznego filtrowania barwy dominującej nazywany układem balansu bieli.
Często mówimy, że światło ma określoną temperaturę – czyli barwę. Miara bezwzględna barwy światła wyrażana jest w stopniach Kelvina. Oznacza ona temperaturę ciała idealnie czarnego przy której emituje ono światło o danej barwie.
Im temperatura wyższa tym światło bardziej niebieskie im niższa tym bardziej czerwone.  

Tabela 4

Jaki ma to związek z filmowaniem podwodnym? Jak zapewne pamiętacie woda jest filtrem dla światła białego. Im głębiej schodzimy tym otoczenie ma mniej barw ciepłych i staje się bardziej niebieskie. Kamera tak to właśnie zarejestruje. Jednak dzięki automatycznemu balansowi bieli, podobnie jak nasz mózg, będzie się starała osłabić kolor dominujący i  wzmocnić kolory słabsze, tak aby średnia temperatura barwowa całego kadru była zbliżona do światła białego. Nie zawsze się to uda. Jeżeli jesteśmy głęboko poniżej 10-15 metrów to nawet w najbardziej przejrzystej wodzie uzyskamy stały niebieski lub zielony  zafarb obrazu, którego nawet automatyczny balans bieli nie będzie mógł skompensować. Pamiętajmy jednak, że czasami będzie nam zależało na takich ciemnoniebieskich zdjęciach. Jeżeli chcemy oddać atmosferę mroku głębin to nie kompensując barwy uzyskamy zamierzony efekt. Pokazując na przykład obraz z Bałtyku powinniśmy się zastanowić czy na filmie chcemy mieć lazur wody podobny jak w Egipcie czy raczej autentyczny lekko zielonkawy odcień naszego morza. Ja wybieram to drugie jako bardziej prawdziwe. Balans bieli w większości kamer możemy wyłączyć. Możemy przejść na ręczne sterowanie. Najczęściej mamy do wyboru oprócz automatu nastawę dla światła słonecznego, sztucznego – żarówek i kompensację ręczną. Przy wybraniu tej ostatniej kierujemy obiektyw kamery na jakiś biały przedmiot ( biała tabliczka, piasek, i. t. p.) i wciskamy przycisk. Pamiętajmy żeby kadr obejmował cały ten przedmiot; nic więcej i nic mniej. Kamera zaczyna pomiar i po chwili ( około 5 sekund) zapamiętuje aktualną kompensację. Sygnalizowane jest to odpowiednią ikonką w wizjerze jednocześnie na ekranie kamery nastąpi zmiana barwy kadru. Wskazany przez nas przedmiot powinien być widoczny jako biały bez żadnej barwnej dominanty. Czasami jednak kamera zasygnalizuje, że w aktualnych warunkach nie może skorygować barwy. Wtedy pozostaje nam przełączenie się na jeden z pozostałych trybów. W większości przypadków wybór automatycznego balansu bieli będzie wyborem optymalnym. Poeksperymentujmy podczas nurkowania. Weźmy ze sobą tabliczkę i zapisujmy warunki różnych ujęć. Po pewnym czasie nasze własne doświadczenie będzie najlepszym doradcą. Pamiętajmy jednak o bardzo ważnej zasadzie: Nie zmieniajmy sposobu kompensacji bieli w trakcie jednego filmu. To jest bardzo nieprzyjemne dla widza, jeżeli w trakcie oglądania nagle zmienia się dominanta barwna całego obrazu. Nasze oko przyzwyczaja się do danego widoku i po chwili już nie dostrzegamy, że woda jest tak bardzo zielona. Natomiast gwałtowna i nieuzasadniona zmiana będzie natychmiast zauważona.
Oczywiście mówimy tutaj o oświetleniu naturalnym. Problemy związane z oświetleniem sztucznym postaram się omówić w następnym spotkaniu.

Kompensacja jasnego tła ( back light).

Większość lepszych kamer posiada tę funkcje. Jest to bardzo wygodna funkcja kamery, która potrafi na drodze elektronicznej osłabić zbyt jasne tło i wzmocnić nie doświetlony pierwszy plan. Na przykład: jeżeli filmujemy postać stojącą na tle jasnego okna, to albo okno będzie białą plamą a twarz postaci będzie dobrze widoczna, albo twarz będzie czarną plamą a okno i jego detale będą dobrze widoczne. Użycie funkcji back light spowoduje, że i okno i twarz będą dobrze naświetlone. Niestety tylko bardzo nieliczne obudowy do kamer udostępniają operatorowi tę funkcję pod wodą.

Filtr neutralny szary.

Droższe modele kamer posiadają neutralny filtr szary, którym możemy przysłonić obiektyw. Jest to filtr wbudowany do wnętrza kamery i uruchamiany przyciskiem elektrycznym. Bardzo użyteczny przy filmowaniu na płytkich wodach lub na granicy wody i powietrza. Przy bardzo jasnym słońcu, jego użycie da nam lepsze barwy i bardziej naturalny obraz. Niestety ta funkcja również nie często jest dostępna w obudowach podwodnych.

Wizjer.

Nawet najprostsza kamera video wyposażona jest w zarówno wizjer oczny jak i ekran LCD. Najbardziej przydatny będzie duży ekran LCD. Unikajmy kamer ze sterowaniem dostępnym na ekranie dotykowym. Trudno nam będzie zdobyć obudowę do takiej kamery. Najlepsze są kamery z funkcjami dostępnymi na przyciskach. W filmowaniu pod wodą użycie odpowiedniego wizjera uzależnione jest od posiadanej obudowy. Oczywiście najlepiej jeżeli możemy patrzeć na duży ekran LCD.

Mikrofon.

Mikrofon wbudowany do obudowy kamery jest zupełnie nie przydatny do filmowania pod wodą. Jeżeli go użyjemy, nagra nam tylko szum silników kamery i odgłosy stukania i dotykania obudowy. Jeżeli kamera posiada gniazdo do podłączenia mikrofonu zewnętrznego a obudowa ma wbudowany specjalny zewnętrzny mikrofon podwodny będziemy mogli nagrywać dźwięki słyszane pod wodą. Odgłosy krewetek stukających szczypcami, ryb objadających lub kruszących skały ( papugo ryby) nasz oddech i wiele innych.  

Niezależnie od tego jaką kamerą będziemy filmowali pod wodą musimy ją doskonale poznać. Wypróbować wszystkie funkcje, szczególnie te, które będą najbardziej przydatne pod wodą:
•    Nastawianie ostrości – autofokus, praca ręczna
•    Balans bieli – automatyczny i ręczny
•    Zdjęcia makro
•    Stabilizator obrazu
•    Zoom – szeroki kąt widzenia
•    Migawka
•    Przesłona
Nie bójmy się eksperymentować. Nasza odwaga i kreatywność zapewnią nam doskonałe rezultaty.
W trakcie następnego spotkania porozmawiamy o obudowach i oświetleniu podwodnym.
Czekam na wasze uwagi, pytania i komentarze: Ten adres email jest ukrywany przed spamerami, włącz obsługę JavaScript w przeglądarce, by go zobaczyć