| Reakcja organizmu na zmiany termiczne |
|
|
|
|
Środowisko podwodne wystawia ludzką fizjologię na szeroki zakres temperatur; odpowiednio do tego natura wyposaża ludzkie ciało w mechanizmy utrzymywania [własnej] temperatury. Normalna temperatura ciała 36.6 C jest krytyczną dla normalnych procesów chemicznych ludzkiej fizjologii, więc odchylenia od tej temperatury większe niż kilka stopni na dłuższy okres czasu mogą zagrażać życiu. Inaczej, niż w przypadku innych aspektów fizjologii nurkowania, nurek może być narażony na uraz zanim jeszcze wejdzie do wody. W wodzie fizjologia nurka reaguje na warunki termiczne w konkretnym zakresie; odzież nurka pomaga znosić zimno, lecz utrudnia znoszenie gorąca. Reakcje na ciepło Nurkowie powinni być skoncentrowani na problemach termicznych bardziej przed i po, niż podczas samego nurkowania. Nawet stosunkowo ciepła woda oziębia ciało, jednak paradoksalnie należy się skoncentrować na wpływie temperatury poza wodą, gdy woda jest zimna, ponieważ wtedy właśnie nurek ubiera się w gruby skafander. Gdy temperatura ciała wzrasta albo przez wystawienie na zbyt duży upał, bądź przez ćwiczenia rozgrzewające, bądź poprzez kombinację obu tych czynników, ciało uruchamia serię mechanizmów chłodzących, których celem jest utrzymanie normalnej temperatury ciała. Początkowo naczynia włosowate skóry rozszerzają się, pozwalając ciepłu z krwi rozchodzić się przez skórę. Pocenie chłodzi skórę - a przez to również krew - poprzez odparowywanie. Jeżeli temperatura ciała pozostaje wysoka, puls przyspiesza cyrkulację krwi dla szybszego chłodzenia, przyspieszając oddech. Reakcje te trwać będą tak długo, aż temperatura ciał powróci do normy, co w praktyce zachodzi, gdy nurek znajdzie się w chłodniejszym środowisku, bądź skończy czynności powodujące przegrzanie. Jeśli nie nastąpi to należycie szybko, ciało będzie kontynuowało swe próby ochłodzenia, aż do wyczerpania swych fizjologicznych możliwości (patrz: problemy termiczne) a) Reakcja na zimno Fizjologia nurka reaguje na spadek temperatury, chroniąc wewnętrzne ciepło. Woda przewodzi ciepło ponad 20 razy szybciej niż powietrze oraz wymaga znacznie więcej ciepła do podgrzania. Ta sama temperatura, która w powietrzu daje komfort cieplny, lub uczucie gorąca, w wodzie może wymagać dodatkowej ochrony przed utratą ciepła. Na przykład, bez dokładnie izolującego kombinezonu przeciętny nurek będzie niebezpiecznie wyziębiony w pół godziny w wodzie mającej 4 0 Celsjusza, a jest zdolny przeżyć tylko 2 godziny w wodzie o temperaturze 16 0. Większość nurków - gdy nie ma dodatkowej ochrony - odczuwa jako komfortową temperaturę 27 0 . Pomijając bardzo ciepłą wodę, skafander ochronny nie zmienia reagowania organizmu na zimno. Izolując nurka, zapobiega zbyt szybkiej wymianie ciepła przez skórę. Nie eliminuje wymiany ciepła całkowicie. Organizm w skafandrze i bez skafandra reaguje identycznie, różnica polega jednak na czasie zdolności do zachowania właściwej temperatury ciała. Indywidualne predyspozycje także odgrywają pewną rolę. Nurkowie z grubszą tkanką tłuszczową lepiej znoszą długotrwałe zimno. Ludzie szczupli mają niekorzystny stosunek powierzchni ciała do objętości i wychładzają się szybciej. Częste wystawianie ciała na zimno (hartowanie) w pewnym stopniu zwiększa zdolność organizmu do ochrony przed wychłodzeniem, Gdy ciało ziębnie, centra temperatury w rękach, stopach i głowie wyzwalają "odpowiedzi" zachowujące ciepło, które rozpoczynają się zmianami w krążeniu. Dzięki zwężeniu naczyń, zmniejsza się dopływ krwi do kończyn, zapobiegając utracie ciepła z krwi przez skórę. Po długim przemarznięciu objawia się to drętwieniem palców. Jeśli zwężenie naczyń nie wystarcza, ciało reaguje dreszczami, które produkują ciepło poprzez zwiększenie czynności mięśni i przyspieszenie metabolizmu. Dreszcze sygnalizują krańcową walkę z zimnem. Jeśli nurek nie wyjdzie z wody, zanim dopadną go dreszcze, ciało osiągnie kres możliwości walki z zimnem. Nurek przedłuży zdolność ciała do utrzymania podstawowej temperatury poprzez właściwe korzystanie z dopasowanego ubioru i znajomości technik nurkowych. Głowa traci znaczną ilość ciepła, gdyż ciało nie może redukować ilości krwi dostarczanej do mózgu. Kaptur mokrego skafandra jest więc bardzo ważny dla powstrzymywania utraty ciepła. Utrata ciepła związana z oddychaniem jest zazwyczaj minimalna (pominąwszy bardzo głębokie nurkowania komercyjne), ponieważ tchawica i zatoki działają jak mechanizmy zatrzymujące ciepło. Podczas wdechu wchodzące zimne powietrze oziębia tchawicę i zatoki, gdy przechodzi po płuc. Podczas wydechu, powietrze ogrzewa te obszary, pomagając ciału zatrzymać ciepło. Podczas nurkowania jednakże gęstsze zimne powietrze może absorbować więcej ciepła, niż ciało potrafi w ten sposób odzyskać. Podczas nurkowania w zimniejszej wodzie, nurkowie często planują płytsze nurkowania, by zminimalizować utratę ciepła oddychaniem jak i ominąć kompresję skafandrów, co zmniejsza izolację. Problemy termiczne Chociaż ciało posiada mechanizmy ochronne wobec ciepła i zimna, nurkowanie może doprowadzić do przekroczenia możliwości ludzkiego organizmu w radzeniu sobie z problemami termicznymi. b) Przegrzanie i udar cieplny Choć ciało może samo się chłodzić w stosunkowo gorących warunkach, zbyt długa ekspozycja może powodować problemy. Pocenie się dostarcza podstawowego sposobu na odprowadzenie ciepła, lecz pianka lub suchy skafander przeszkadzają temu typowi ochładzanie się organizmu. Forsowna aktywność lub gorąco połączone z kombinezonem nurkowym mogą prowadzić do przegrzania, a więc warunków fizjologicznych, w których ciało pracuje z maksymalną wydolnością, by utrzymać właściwą temperaturę. Nurek, cierpiący z powodu przegrzania oddycha płytko i szybko, ma słabe i szybkie tętno oraz chłodną i lepką skórę. Nurek mocno się poci i odwadnia, pojawiają się mdłości i osłabienie. Ten sposób oddychania, szybkie tętno i silne pocenie są maksymalnym wysiłkiem chłodzenia się organizmu. Jeśli nurek będzie wciąż narażony na oddziaływanie ciepła, mechanizmy kontroli fizjologicznej w końcu przestaną funkcjonować, czego skutkiem będzie udar cieplny. Puls jest wówczas silny i gwałtowny, ustaje pocenie, skóra jest zarumieniona i gorąca. Rośnie temperatura wnętrza ciała, gdyż nie funkcjonują mechanizmy wychładzające. Udar jest niebezpieczny i wymaga pomocy medycznej. c) Hipotermia Jeśli nurek zignoruje dreszcze i utrata ciepła będzie postępować, może dojść do spadku temperatury wewnątrz ciała. Stan ten nazywamy hipotermią. Mechanizm regulacji cieplnej przestaje działać, podobnie jak w przypadku udaru cieplnego. Kiedy hipotermia postępuje, ustają niekontrolowane dreszcze. Nurek nagle zaczyna się czuć komfortowo i ciepła krew zaczyna płynąć pod skórą. Jest to bardzo niebezpieczna sytuacja, gdyż, mimo tego, iż nurek nie odczuwa zimna, postępuje gwałtownie dalszy spadek temperatury ciała. Spadek temperatury ciała powoduje pogorszenie procesów umysłowych. Objawia się to sennością, brakiem koordynacji i zanikaniem pamięci. Jeśli hipotermia postępuje, dochodzi do utraty świadomości, śpiączki a potem śmierci. Zalecenia w problemach termicznych • Aby chronić się przed przegrzaniem lub udarem, nie powinno się ubierać całkowicie skafandra, gdy jest gorąco. Skafander powinien być ubrany w ostatnim możliwym momencie i przy pierwszych symptomach przegrzania natychmiast zdjęty. • W środowisku wodnym pocenie się może doprowadzić do odwodnienia. Nutek powinien pić chłodne, niemoczopędne napoje lub zbilansowane napoje z roztworami soli. • Nurek powinien wyjść z wody natychmiast, jeśli pojawią się dreszcze • Udar cieplny lub hipotermia są stanami chorobowymi i powinny być leczone. Nurkowie powinni mieć odpowiednie przeszkolenie, preferowany jest tu kurs RESCUE |
| « poprzedni artykuł | następny artykuł » |
|---|
